置き換わったトルコ語の借用語
出典: フリー百科事典『ウィキペディア(Wikipedia)』
本稿はトルコ語協会(Türk Dil Kurumu - TDK)によって提案され固有語に置き換えられた借用語(アラブ語・ペルシャ語などによる)の一覧である。トルコ語協会は1932年にムスタファ・ケマルの指示でトルコ語の調査、語彙の刷新(言語純化運動)を目的として設立した機関で、廃用となっていた固有語などを用い借用語に代わる数百の単語を提示した。
[編集] 一覧
[編集] アラブ語・ペルシャ語
オスマン語、現代トルコ語のつづり、対応する置き換えられた単語、意味を挙げる。
| オスマン語のアラビア文字表記・ラテン文字転写 | 現代トルコ語に合わせた綴り | 現在使用されている語 | 意味 | 注 |
|---|---|---|---|---|
| عضله ˤaḍale | adale | kas | 筋肉 | 「押す」を意味するkasmakより |
| affetmek* | affetmek | bağışlamak | 許す | トルコ語では日本語で漢語の動詞に「する」をつけて扱うように借用語にetmekをつける。afはアラブ語による。 |
| عقد ˤaqd *, مقاوله mukâvele | akit, mukavele | sözleşme, anlaşma | 契約 | |
| عامل ˤâmil | amil | etmen | 要素 | |
| بارز bâriz * | bariz | kesin, belli | 明瞭な | |
| بسيط basîṭ * | basit | kolay | 容易な、簡単な | |
| جنوب cenûb | cenup | güney | 南 | |
| جواب cevâb * | cevap | yanıt | 答え | |
| جمله cümle * | cümle | tümce ** | 文 | |
| چهره çehre | çehre | yüz | 顔 | |
| çeşit*,*** | çeşit | tür | 種類 | |
| دفعه defˤa *, کره kere * | defa, kere | kez | 回、回数 | |
| درد derd * | dert | ağrı | 痛み | |
| دور devr * | devir | çağ | 時代 | |
| دوره devre * | devre | dönem | semester | The old word is used in many other meanings, and not used anymore in the meaning of "semester". |
| ابعاد ebˤâd * | ebat | boyut | 次元、寸法 | |
| ابدى ebedî * | ebedî | sonsuz | 永遠、終わりが無い | |
| اجداد ecdâd | ecdat | ata | 祖先 | |
| اجل ecel | ecel | ölüm | 死 | |
| اجنبی ecnebî | ecnebi | el, yabancı | 外国人 | |
| امنيت emniyyet * | emniyet | güvenlik | 安全 | |
| اثر eser * | eser | yapıt | プロダクション (音楽、映画) | |
| اسير esîr * | esir | tutsak | 質 | |
| اوراق evrâk * | evrak | belge | 文書 | アラブ語でevrākはvārākの複数形であるがトルコ語ではevrakは単数形として扱われる。 |
| اول evvel * | evvel | önce | 以前 | |
| فعال faˤâl * | faal | etkin | 活動的な | |
| فن fenn *, علم ilm * | fen, ilim | bilim | 科学 | |
| فعل fi'l * | fiil | eylem | 動詞 | |
| غرب garb | garp | batı | 西 | |
| غير gayr | gayri | olmayan, başka, dışı | ~でない | アラブ語で"gayr-i"は否定の接辞 |
| گزيده güzîde *** | güzide | seçkin | エリート | |
| hadise * | hadise | olay | 事象、出来事 | |
| حافضه hâfıza * | hafıza | bellek | 記憶 | コンピューターのRAMはönbellekという。 |
| حفریات hafriyyât | hafriyat | kazı | 発掘 | |
| حق hak * | hak | pay | 部分 | hakは別の意味でも用いられる。 |
| حقيقت hakikat * | hakikat | gerçek | 現実 | |
| حاكم hâkim * | hâkim | yargıç | 裁判 | |
| حال hâl *, وضعيت vaziyet * | hâl, vaziyet | durum | 状況 | |
| خليطه halîta | halita | alaşım | 合金 | |
| خراب harâb *, ویران viran *** | harap, viran | yıkık | ruin | |
| حرارت harâret * | hararet | ısı ¹, sıcaklık ² | 熱¹, 温度² | 両方に用いられた。 |
| حرف harf * | harf | ses ** | 字 | |
| hassas * | hassas | duyarlı | sensitive | |
| حشره haşere * | haşere | böcek | 昆虫 | |
| خطا hatâ *, قصور kusûr * | hata, kusur | yanlış | 誤り | |
| خاطره hâtıra * | hatıra | anı | 記憶 | |
| حيات hayât *, عمر ömr * | hayat, ömür | yaşam | 命 | |
| حيثيت haysiyyet * | haysiyet | saygınlık | 尊さ | |
| هديه hediyye * | hediye | armağan | 贈り物 | |
| هنوز henüz *, *** | henüz | daha | 未だ | |
| حدت hiddet * | hiddet | kızgınlık, öfke | 怒り | |
| خلاف hilâf | hilaf | karşıt | 反対 | |
| خواجه hôca * | hoca | öğretmen | 教員 | |
| خصوص husûs | husus | konu | subject | |
| حضور huzûr * | huzur | dirlik ** | 安楽 | |
| هجوم hücûm * | hücum | saldırı | 攻撃 | |
| حرمت hürmet * | hürmet | saygı | 尊敬 | |
| ابتدائی ibtidâ'î | iptidai | ilkel | 主要な、最初の | |
| افتخار iftihâr * | iftihar | övünme | 高慢 | |
| اختيار ihtiyâr * | ihtiyar | yaşlı | (年が)古い | |
| احتياط ihtiyât | ihtiyat | yedek | 備え | |
| الهام ilhâm * | ilham | esin | inspiration | |
| عمار i'mâr * | imar | bayındırlık | 構成、建設、発展 | |
| امكان imkân * | imkân | olanak | 可能性、偶然性 | |
| imla * | imla | yazım | 綴り | |
| imtihan | imtihan | sınav, yazılı | 試験 | |
| imtiyaz * | imtiyaz | ayrıcalık | フランチャイズ | |
| inhisar | inhisar | tekel | 独占 | |
| insan * | insan | kul ** | 人 | kulは宗教の場合によく用いられる. |
| irtifa | irtifa | yükseklik | 高さ | irtifaは航空の分野で用いられる。 |
| ارثی irsî * | ırsi | kalıtsal, kalıtımsal | hereditary | |
| اسم ism * | isim | ad | 名 | |
| istirahat * | istirahat | dinlenme | 余り | |
| استشناء istisnâ' * | istisna | aykırı | exception | |
| iştigal | iştigal | uğraş/uğraşı | occupation | |
| iştirak | iştirak | ortaklık | association | |
| izah * | izah | açıklama | clarification | |
| izdivaç | izdivaç | evlilik | 結婚 | |
| kabiliyet * | kabiliyet | yetenek/yeti | 能力、才能 | |
| kader * | kader | yazgı ** | 運命 | |
| kâfi | kâfi | yeter | 十分な、足る | |
| كائنات kâinât | kâinat | evren | 宇宙 | |
| kalp * | kalp | yürek | 心臓 | |
| kanun * | kanun | yasa | 法律 | |
| kafiye * | kafiye | uyak ** | 韻 | |
| كانون اول kanun-ı evvel | aralık | 十二月 | ||
| كانون شانى kanun-ı sânî | ocak | 一月 | ||
| كلمه kelime * | kelime | sözcük | 言葉 | |
| kısım * | kısım | bölüm | 部分 | |
| kuvvet * | kuvvet | güç or erk | 力 | |
| لطيفه lâtîfe | latife | şaka | 冗談 | |
| لسان lisân * | lisan | dil | 言語 | |
| لغات lûġat | lügat | sözlük | 辞書 | |
| لزوملو lüzûmlu * | lüzumlu | gerekli | 必要な | |
| معاش maâş * | maaş | aylık | 給金 | |
| mabed * | mabet | tapınak | 寺院 | |
| mafsal * | mafsal | eklem | 靭帯 | mafsalのほうは精神的な絆、紐帯の意味で用いる |
| mağdur * | mağdur | kıygın ** | 侮辱された | kıygınはほとんど用いられない |
| mahlûk * | mahluk | yaratık | creature | Sometimes the plural of the old word ("mahlukat") is used by its singular meaning. |
| mahsul * | mahsul | ürün | 生産物 | The old word is used for the noun "produce". |
| mahsus * | mahsus | özgü | 特殊な | |
| maksat *, gaye *, hedef * | maksat, gaye, hedef | amaç or erek | 目的 | |
| makul * | makul | uygun, elverişli | 安い、値頃の | |
| manâ * | mâna | anlam | 意味 | |
| مانع mâni' * | mani | engel | 障害 | |
| مصرف masraf * | masraf | gider, harcama | 費用 | |
| مجبور mecbûr * | mecbur | zorunlu | 義務、義務的な | 新旧両者が名詞・形容詞で用いられる |
| مجهول meçhul * | meçhul | bilinmeyen | 未知の | |
| مفهوم mefhum * | mefhum | kavram | 概念 | |
| مهتاب mehtap *** | mehtap | ay ışığı | 月光 | |
| مکروه mekruh | mekruh | iğrenç | 嫌な | mekruhは「禁ぜられた」という意味でも用いる。 |
| melez * | melez | kırma | hybrid | |
| مملکت memleket * | memleket | ülke | 国 | memleketのほうは故郷、生地の意で用いられる。 |
| مراسم merasim * | merasim | tören | 祝祭 | |
| مرثیه mersiye | mersiye | ağıt | 悲歌 | |
| مسعود mes'ûd | mesut | mutlu | 幸せな | |
| مشهور meşhûr * | meşhur | ünlü | 有名な | |
| مشروبات meşrubat | meşrubat | içecek | 飲み物 | |
| موقعى mevkiî, مكان mekân * | mevki, mekân | yer, konum | 場所 | |
| ميدان meydân *, ساحه sâha | meydan, saha | alan ** | 領域、区域 | alanは主に数学で線分に囲まれた範囲などをいう。meydan, sahaも稀にこの意味で用いることがある。 |
| ميل meyil | meyil | eğim | 傾いた | |
| ميل meyil * | meyil | eğilim | 傾向 | |
| miras * | miras | kalıt ** | 相続 | kalıtはほとんど用いられないがこれによるkalıtımsal (世襲の)などは用いられる。 |
| مسافر misâfir * | misafir | konuk | 客人 | |
| مثال misâl * | misal | örnek | 例 | |
| مسکين miskîn | miskin | uyuşuk | だらけた | |
| معامله muamele * | muamele | davranış | 振る舞い | |
| معما muamma | muamma | bilmece | パズル | |
| معاصر muasır | muasır | çağdaş, güncel | 同代の | |
| معاون muavin *, yaver *** | muavin, yaver | yardımcı | 助手 | |
| معجزه mucize * | mucize | tansık ** | 奇跡 | tansıkはほとんど用いられない。 |
| محقق muhakkak* | muhakkak | kesin(likle) | 確か(に) | |
| محاربه muhârebe, حرب harb, جنگ cenk *** | muharebe, harp, cenk | savaş | 戦闘 | |
| محتويات muhteviyyât | muhteviyat | içindekiler | 材料 | |
| مقدس mukaddes | mukaddes | kutsal | 聖なる | |
| منتظم muntazam * | muntazam | düzgün, düzenli | 無用の | |
| مربع murabba | murabba | kare | 四角 | |
| معتدل mutedil | mutedil | ılım(lı) | 穏当な | |
| موفقيت muvaffakıyyet | muvaffakiyet | başarı | 成功 | |
| مبالغه mübalâgâ | mübalağa | abartma | 誇張 | |
| مجادله mücadele * | mücadele | çaba, uğraş | 努力 | |
| مدافعه müdâfaa | müdafaa | koruma | 守護、保持 | |
| مداخله müdâhale * | müdahale | karışma | 干渉 | |
| مدت müddet * | müddet | süre | 継続 | |
| موسسه müessese | müessese | kurum | 基金 | |
| مهم mühim * | mühim | önemli | 重要な | |
| مومن | mümin | inanan, inançlı | 信者 | |
| مناسبت münâsebet * | münasebet | ilişki | 関係 | |
| مراجعت müracaat | müracaat | başvuru | 適用 | |
| mürekkep | mürekkep | birleşmiş, birleşik | composed of | The word mürekkep is still used in Turkish in another meaning: ink. |
| مسابقه müsâbaka | müsâbaka | karşılaşma | match | |
| مسامحه müsamaâ | müsamaha | hoşgörü | 忍耐、容認 | |
| مستحجن müstehcen * | müstehcen | uygunsuz | 不適な | |
| مسوده müsvedde * | müsvedde | taslak | draft | |
| مطالعه mütâlaa | mütalaa | düşünce | 考え | |
| متارکه mütareke | mütareke | antlaşma | 和約 | |
| متفرق müteferrik | müteferrik | dağınık | 有用な | |
| متخصص mütehassıs | mütehassıs | uzman | 専門 | |
| مزمن müzmin | müzmin | süreğen | 慢性の | süreğenは稀に用いられる |
| نغمه nağme | nağme | ezgi | 旋律 | |
| nafile * | nafile | boşuna | 無用な | |
| نصيحت nasîhat * | nasihat | öğüt | 顧問 | |
| nazır | nazır | bakan | 臣下 | |
| نفس nefes * | nefes | soluk | 息 | |
| nesil * | nesil | kuşak | 世代 | |
| نتيجه netîce * | netice | sonuç | 結果 | |
| نهايت nihâyet * | nihayet | son(unda) | 最後(に) | |
| نكاح nikâh * | nikâh | düğün | 結婚 | 現在はnikâhが正式の祝宴で用いられ、düğünが is used for the wedding reception or party. |
| نسبت nisbet * | nispet | oran | 比率 | |
| پاپوش pabuç | pabuç | ayakkabı | 靴 | |
| رای rey | rey | oy | 投票 | |
| رئيس reîs | reis | başkan | 首相 | |
| rutubet * | rutubet | nem | 湿気 | |
| رویا rüya * | rüya | düş | 夢 | |
| روزگار rüzgâr *, *** | rüzgâr | yel | 風 | |
| ساده sade *,*** | sade | yalın | 平らな | |
| سطح satıh | satıh | yüzey | 表面 | |
| سیاره sayyâre | seyyare | araba | 自動車 | |
| سبب sebeb * | sebep | neden | 理由 | |
| سلامت selâmet | selamet | esenlik | 健康 | |
| سما sema | sema | gök | 空 | |
| سنه sene * | sene | yıl | 年 | |
| صحت sıhhat | sıhhat | sağlık | 健康 | |
| صحبت sohbet * | sohbet | söyleşi | chat | 別の意味でも用いられる。 |
| سوال sual | sual | soru | 疑問 | |
| صلح sulh | sulh | barış | 平和 | |
| سکوت sükût | sükût | sessizlik | 静黙 | |
| sürat* | sürat | hız | 速さ、速度 | 物理学では方向を持たないスカラーとしての速さにsürat、方向を持つベクトルとしての速さにhızを用いる。 |
| şahit * | şahit | tanık | 賢さ | |
| شرق şark | şark | doğu | 東 | |
| şart * | şart | koşul | 状態 | |
| şatafat(lı) | şatafat(lı) | gösteriş(li) | 豪華な見世物、スペクタクル | |
| شمال şimal | şimal | kuzey | 北 | |
| şuur * | şuur | bilinç | 意識 | |
| طبيعت tabîat * | tabiat | doğa | 天然 | |
| طبيعى tabîî * | tabii | doğal | 天然の | |
| tabir, ifade* | tabir, ifade | deyiş** | narration | |
| طلب taleb * | talep | istek | 請願、要望 | |
| طلبه talebe | talebe | öğrenci | 学生 | |
| تعمير ta'mîr *, تعديلات ta'dîlât * | tamir, tadilat | onarım | 改新 | |
| tasavvur | tasavvur | canlandırma, tasarı | 想像 | |
| tasdik | tasdik | onay | 認可 | |
| tashih | tashih | düzeltme | 修正 | |
| تصوير tasvîr * | tasvir | betimleme | 記述 | |
| طياره tayyâre | tayyare | uçak | 飛行機 | |
| تفصيه tavsiye * | tavsiye | öneri | アドバイス | |
| تعادل teâdül | teadül | denklik | 平衡 | |
| تعامل teâmül | teamül | tepkime, davranış | 反応、振る舞い | |
| tebessüm | tebessüm | gülümseme | 笑み | |
| تبديل tebdîl | tebdil | değişiklik | 変異 | |
| تبريق tebrîk * | tebrik | kutlama | 慶祝 | 祝典も意味することがある。 |
| تجلى tecellî | tecelli | belirme | 出現 | |
| تجسم tecessüm | tecessüm | görünme | 出現、宣言 | |
| tecrübe * | tecrübe | deneyim | experience | |
| teçhizat | teçhizat | donanım | 準備 | |
| tedbir * | tedbir | önlem | 警戒 | |
| teessür | teessür | üzüntü | agony | |
| تكامل tekâmül | tekamül | evrim, başkalaşım | 変成、変質 | |
| تقاعد tekaüd | tekaüt | emeklilik | retirement | |
| tekeffül | tekeffül | yükümlenme | beholden | |
| تكليف teklîf * | teklif | öneri | 提案 | |
| تلاش telâş * | telaş | tasa, kaygı | 困惑した | |
| tenasüp | tenasüp | uyum | 適合 | |
| تنبيه tenbîh * | tembih | uyarı | 警告 | |
| تنبل tenbel *, *** | tembel | haylaz | lazy | |
| tercih etmek | yeğlemek | 選ぶ | ||
| tercüme * | tercüme | çeviri | 翻訳 | |
| تشرين اول teşrîn-i evvel | ekim | 十月 | ||
| تشرين شانى teşrîn-i sânî | kasım | 十一月 | ||
| usül * | usül | yöntem | 方法 | |
| vaat * | vaat | söz | 約束、誓い | |
| vakâ | vaka | olay | event | |
| vakur | vakur | ağır başlı | 高貴な | 字義は「重い頭の」 |
| vasıf * | vasıf | nitelik | 性質 | |
| vâsi | vâsi | engin | 莫大な | |
| vaz geçmek * | vaz geçmek | caymak ** | 心が変わる | vazはアラブ語由来。geçmekは固有語。 |
| فضيفه vazîfe * | vazife | görev | 仕事、任務 | |
| vilayet* | vilayet | il | 州 | |
| yekpare *** | yekpare | bütün | 全体の、完全な | |
| tefsir * | tefsi | yorum | 解釈、分析、 | |
| ضمير zamîr * | zamir | adıl ** | 代名詞 | |
| زور zôr *, ***,مشكل müşkül | zor, müşkül | çetin ** | 困難な |
* 借用語も多く使われる
** 借用語よりもあまり使われない
*** ペルシャ語由来
[編集] 他の言語
| 借用語 | 対応語 | 意味 | 注 | 対応語 |
|---|---|---|---|---|
| detay * | ayrıntı | 詳細 | フランス語由来 | détaille |
| doktrin * | öğreti | 方針、原則 | フランス語由来 | doctrine |
| meridyen * | boylam | 長さ | フランス語由来 | méridien(ne) |
| paralel * | enlem | 緯度 | ギリシャ語由来 | fr: parallèle |
| plato * | yayla | 高原 | フランス語由来 | plateau |
| problem * | sorun | 問題 | フランス語由来 | problème |
| karakter * | kişilik | 性格 | フランス語由来 | caractère |
*現在も借用語が用いられることがある。

