出典: フリー百科事典『ウィキペディア(Wikipedia)』
後嵯峨天皇(ごさがてんのう、承久2年2月26日(1220年4月1日)- 文永9年2月17日(1272年3月17日))は、鎌倉時代の第88代天皇(在位:仁治3年1月20日(1242年2月21日)- 寛元4年1月29日(1246年2月16日))。諱は邦仁(くにひと)。
[編集] 系譜
土御門天皇の第二皇子。母は、土御門通宗の娘、源通子。
- 主な妃、皇子女
- 中宮:西園寺(藤原)姞子(姞=[女吉])(1225-1292)
- 第四皇子:久仁親王(後深草天皇)(1243-1304)
- 第一皇女:綜子内親王(1247-1269)
- 第七皇子:恒仁親王(亀山天皇)(1249-1305)
- 第十一皇子:雅尊親王(1254-1256)
- 第十三皇子:貞良親王
- 掌侍:藤原博子
- 第八皇子:覚助法親王(1247-1336)
- 第二皇女:柳殿
- 第十皇子:浄助法親王(1253-1280)
- 第六皇女:懌子内親王(1262-1294)
[編集] 系図
<tr align="center"><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(77)後白河天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(78)二条天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(79)六条天皇</td></tr><tr align="center"><td colspan="2">
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td>
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
以仁王</td><td>
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(81)安徳天皇</td></tr><tr align="center"><td>
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
<td>
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(80)高倉天皇</td><td style="border-right: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
守貞親王(後高倉上皇)</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(86)後堀河天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(87)四条天皇</td></tr><tr align="center"><td>
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td>
</td><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">亮子内親王
(殷富門院)</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(82)後鳥羽天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(83)土御門天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(88)後嵯峨天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td></tr><tr align="center"><td>
</td><td colspan="2">
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td>
</td><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
式子内親王</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(84)順徳天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(85)仲恭天皇</td></tr><tr align="center"><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td></tr>
</table>
<tr align="center"><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(88)後嵯峨天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
宗尊親王(
鎌倉将軍6)</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
惟康親王(鎌倉将軍7)</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left"> 〔
北朝〕</td><td>
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(北朝1)光厳天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td></tr><tr align="center"><td colspan="2">
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td>
</td><td colspan="2">
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
<td>
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td rowspan="2">
</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td>
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(93)後伏見天皇</td><td style="border-right: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(北朝2)光明天皇</td></tr><tr align="center"><td style="border-right: 1px solid black;">
<td>
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">【
持明院統】
(89)後深草天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(92)伏見天皇</td><td style="border-right: 1px solid black; border-bottom: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(95)花園天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
直仁親王</td><td rowspan="2" colspan="2"></td></tr><tr align="center"><td>
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td>
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td>
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td rowspan="2">
</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td rowspan="2">
</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
尊円法親王</td></tr><tr align="center"><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" style="border-right: 1px solid black;">
</td><td rowspan="2">
</td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
久明親王(鎌倉将軍8)</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
守邦親王(鎌倉将軍9)</td></tr><tr align="center"><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">【
大覚寺統】
(90)亀山天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(91)後宇多天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(94)後二条天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
邦良親王(
木寺宮)</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
康仁親王</td></tr><tr align="center"><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td>
</td><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td></tr>
<tr align="center"><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td rowspan="2" colspan="2"></td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left"> 〔
南朝〕</td><td style="border-right: 1px solid black;">
</td><td style="border-bottom: 1px solid black;">
</td><td colspan="6" rowspan="2" style="border: 0px solid black; padding: 0.2em; text-align:left">
(96)後醍醐天皇</td><td colspan="2" style="border-bottom: 1px solid black;">
</td></tr><tr align="center"><td colspan="2">
</td><td colspan="2">
</td></tr>
</table>
[編集] 略歴
土御門上皇が土佐に流された後は、母方の大叔父である中院通方・土御門定通の許で育った。だが、土御門家一門の没落に伴って苦しい生活を送り、20歳を過ぎても出家も元服もままならないという中途半端な状態に置かれていた。
ところが四条天皇が12歳で急死したため、皇位継承の問題が持ち上がった。公卿や幕府などの思惑が絡んだため、問題は難航した。九条道家ら公卿勢力は、順徳上皇の皇子である忠成王(仲恭天皇の異母弟)を擁立しようとしたが、執権北条泰時は、承久の乱の関係者の順徳上皇の皇子の擁立には反対の立場を示し、中立的立場であった土御門上皇の皇子の邦仁王を擁立しようとし、鶴岡八幡宮の御託宣があったとして邦仁王を擁立した(実は土御門定通の妻は泰時の異母妹であったため、邦仁王と北条氏とは縁戚関係にあったという特殊な事情もあった)。この駆け引きのため、11日間の空位期間が発生した。
邦仁王は1242年即位し、1246年、在位4年で後深草天皇に譲位。以後、院政を敷く。この年、政治的に対立関係にあった実力者・九条道家が失脚した事もあって、以後上皇の主導によって朝廷内の政務が行われる事になった。以後、姉小路顕朝・中御門経任ら実務担当の中級貴族を側近に登用されて院政が展開されていく事になる。1259年には後深草天皇に対し、後深草天皇の弟である亀山天皇への譲位を促した。
後嵯峨上皇の時代は、鎌倉幕府による朝廷掌握が進んだ時期であり、後嵯峨上皇による院政は、ほぼ幕府の統制下にあった。また、摂関家の代わりに、宗尊親王を将軍として送っている。以後、鎌倉幕府の将軍は天皇家より出ることになる。また、この時代に北条氏が鎌倉幕府を掌握し、執権政治を確立する。
1272年、崩御。
後嵯峨上皇が、後深草天皇の皇子ではなく、亀山天皇の皇子(後の後宇多天皇)を皇太子にした事が、後の持明院統(後深草天皇の血統)と大覚寺統(亀山天皇の血統)の確執のきっかけとなり、それが南北朝時代、更には後南朝まで続く大乱の源となった。吉川英治氏は私本太平記中で「天子の座は象徴で、治天の君たる上皇、法皇にこそ実権がある、というのは既に常識であった。この無理な処置も少しでも長く院政の権栄を享受したいがためであろう。」と考察している。
[編集] 在位中の元号
[編集] 陵墓・霊廟
京都市右京区嵯峨天龍寺芒ノ馬場町の嵯峨南陵(さがのみなみのみささぎ)に葬られた。
[編集] 関連項目
- 先代:</dt>
- 四条天皇</dd>
| - 天皇</dt>
- 第88代: 1242-1246</dd>
| - 次代:</dt>
- 後深草天皇</dd>
|